NL: Een keuze van de Cinéclub van RITCS-studenten. Bacurau, een klein dorpje in landelijk Brazilië, wordt opgeschrikt door de dood van een geliefde oude vrouw, de dorpsmatriarch. In de dagen daarna gebeuren er steeds meer gekke dingen: er is geen water meer en het dorpje verdwijnt van satellietkaarten. Een bedreiging van buitenaf nadert, en Bacurau moet zich klaarmaken voor een gewelddadige strijd om te overleven.
De Cinéclub wilde deze maand inzoomen op Afrika en Zuid-Amerika, twee continenten wiens cinematische bijdrages te vaak worden geschaard onder de nomer “wereldcinema” en slechts mondjesmaat in de westerse canon aan bod komen. Uit Zuid-Amerika besprak de club films van alle hoeken en gaten, van Peru tot Paraguay, en kwamen ze uiteindelijk uit op het moderne, absurdistische Braziliaanse sprookje Bacurau.
“Het goedkoopste special effect ooit”, noemden regisseurs Kleber Mendonça Filho en Juliano Dornelles het openingstekstje waarmee hun film Bacurau begint. Dat zinnetje is ‘Een paar jaar in de toekomst’, en dat is inderdaad genoeg om de gewenste licht allegorische sfeer op te roepen.
Het doet overigens niets om je voor te bereiden op de wilde achtbaanrit die Bacurau vervolgens wordt. Bacurau is een woeste genremix die moeiteloos schakelt van folklore naar western via lo-fi sciencefiction en horror à la John Carpenter. Het is een licht ontvlambare protestfilm, die bij zijn première in de hoofdcompetitie van het filmfestival van Cannes in 2019 al extreem urgent en actueel was (de film deelde er de juryprijs met Les misérables van Ladj Ly, een film die even strijdbaar is maar minder cinefiel). Sindsdien is Bacurau nóg actueler en urgenter geworden, juist doordat de makers de geschiedenis scherp in het vizier houden – die van Brazilië en die van de cinema.
De titel van de film verwijst naar de naam van een klein dorpje in de sertão, een dorre streek in het noordoosten van Brazilië. Het woord betekent in het Portugees letterlijk ‘nachtzwaluw’, maar is in de volksmond ook een verwijzing naar de laatste nachtbus – het einde van het feest, dus. Dat einde lijkt te zijn gekomen voor de inwoners van het dorp. De 94-jarige matriarch Carmelita is overleden, en haar kleindochter Theresa (Bárbara Colen) keert na een lange afwezigheid terug in Bacurau voor de begrafenis. Wanneer het lichaam goed en wel in de grond ligt, ontdekken de inwoners dat hun woonplaatsje plotseling van alle plattegronden is verdwenen.
Het blijkt de voorbode voor een invasie van een groep schietgrage westerlingen, onder aanvoering van ene Michael, gespeeld door Udo Kier op zijn Udo Kier-igst. Het is niet moeilijk om in hun poging het dorp en de inwoners letterlijk van de kaart te vegen een commentaar te zien op westers imperialisme. Maar ook de lokale politiek krijgt een veeg uit de pan. Met zijn eerdere films Neighbouring Sounds (2012) en Aquarius (2016) haalde Mendonça Filho zich al de toorn van conservatief Brazilië op de hals. Nu ultraconservatief in Brazilië de macht heeft, gooien hij en Dornelles met Bacurau nog eens flink wat olie op dat vuur. Dat werd ze in thuisland Brazilië duidelijk in dank afgenomen, want de film werd er een flinke hit.
Maar de zeggingskracht van Bacurau gaat ver voorbij de Braziliaanse grenzen. Hij mag dan spelen in de nabije toekomst, de film gaat over nú. Hij is gemaakt vanuit dezelfde impuls die mensen over de hele wereld deze dagen de straat op laat gaan om te scanderen dat #BlackLivesMatter. Ook Bacurau schreeuwt vanuit de grond van z’n hart dat al die mensen in de marge er wél toe doen.
EN: A choice by the Cinéclub, consisting of RITCS-students. Bacurau, a settlement in rural Brazil, is shaken by its matriarch’s death. But something strange is happening, the water supply has been cut off, and the village has disappeared from satellite maps completely. Under threat from an unknown enemy, Bacurau braces itself for a brutal fight for survival.
For this month, the Cinéclub wanted to zoom in on Africa and South America, two continents whose cinematic offerings are all too often grouped together into the category of “world cinema” and only infrequently screened by Western cinemas. For South American cinema, the club nominated films from all over the continent, ranging from Peru to Paraguay, and finally settled on the absurdist western fairytale Bacurau.
The town in the shocker “Bacurau” is fictional, a bit magical, at once ordinary and otherworldly. It’s filled with faces that have life etched in them, which helps deepen the realism. And while the story is set in the near future, it looks like the present: the charming landscapes, laughing children, crowing roosters, the grinning balladeer with a guitar. Then, the guns come out, history rushes in and a ghost pops by. (It smiles.)
In the wild world of “Bacurau,” queasy humor meets razor-sharp politics and rivers of blood. An exhilarating fusion of high and low, the movie takes a shopworn premise — townsfolk facing a violent threat — and bats it around until it all goes ka-boom. Part of what’s exciting is how the filmmakers marshal genre in the service of their ideas, using film form to deflect, tease and surprise. The movie looks and plays like a western but also flirts with dystopian science fiction and pure pulp: bang, bang, splat. By the time the cult actor Udo Kier rolls up it’s clear that anything gleefully goes.
It’s also obvious that the writer-directors Kleber Mendonça Filho and Juliano Dornelles are having a good time, and they want you to have one too. Dornelles has worked as a production designer on Mendonça Filho’s movies, including his sui generis “Neighboring Sounds” and “Aquarius.” Their partnership proves seamless on “Bacurau,” which flows despite a switch-backing story that starts with a truck bouncing along a remote highway, a woman riding shotgun. The countryside is green in the way of certain deserts, but empty coffins litter the road, along with a corpse.
